Opsiyon Nedir ?
Opsiyon kelimesi Latince bir terim olup tercih, seçim anlamına gelmektedir. Ekonomi dünyasında ise opsiyon sözleşmeleri herhangi bir varlığı belirli bir vadede ya da vadeye kadar belirli bir miktarda, belirli bir fiyattan alma ya da satma hakkı veren sözleşmelere verilen genel isimlendirmedir.
Opsiyon Özellikleri
Opsiyon piyasalarında alıcı açısından gerçekleştirilen iki çeşit opsiyon vardır:
Alım opsiyonu (Call Option) : Alıcısına gelecekte belirli bir miktarda ürün ya da varlığı, belirli bir fiyattan alma hakkı tanıyan opsiyon sözleşmesidir.
Satım opsiyonu (Put Option) : Alıcısına gelecekte belirli bir miktarda ürün ya da varlığı, belirli bir fiyattan satma ya da satın alma hakkı vermeyi taahüt eden opsiyon sözleşmesidir.
Her iki opsiyonda da taraflar miktar, işlemin vadesi, vade tarihindeki fiyat ve opsiyon hakkını alan tarafın ödeyeceği prim konularında bugünden anlaşırlar. Anlaşma tarihinden itibaren opsiyon hakkını alan taraf anlaşılan prim miktarını opsiyon hakkını veren tarafa nakten öder. Bunun dışında herhangi bir para değişimi yapılması mümkün değildir. Opsiyonların uygulanabilme vadelerine göre iki tür opsiyon vardır vardır, Bunlar ;
*Amerikan tipi opsiyon
*Avrupa tipi opsiyon
Amerikan tipi opsiyonlar vadeden önce herhangi bir tarihte opsiyon alıcısı tarafından kullanılabilen opsiyon türleridir. Avrupa tipi opsiyonlar ise yalnızca vadesinde kullanılabilen opsiyon türledir. Bu yüzden Amerikan tipi opsiyonların değeri genelde Avrupa tipi opsiyonların fiyatlarından vade esnekliği tanıması sebebi ile daha yüksektir. Opsiyon işlemlerini yakından tanımak ve bol kazanç elde etmek için Liderforex’i deneyin…
***
1973 yılında önde gelen Amerikan Ekonomistler Fischer Black, Myron Scholes ve Robert C. Merton aynı zamanda opsiyonların gerçek değerlerini belirleme yöntemi adlı birbirinden ayrı iki makale yayınlamışlardır. Black Scholes Option Pricing Model. Scholes ve Merton’ın çalışmaları 1997 yılında Nobel Kurulu tarafından Ödüle layık örülmüştür ve bu ödülü almıştır.Opsiyon Terimleri :
Opsiyon primi: Opsiyon alıcısının opsiyon satıcısına ödediği bedele verilen addır. Genelde işlem anında ödenir ve opsiyonun kullanılmadığı bir durumda ise alıcıya iade edilmesi söz konusu değildir. Opsiyon primi aynı zamanda opsiyonun fiyatıdır.
Kullanma / Uygulama fiyatı: Opsiyon sözleşmesinde önceden belirlenen ve opsiyonun kullanıldığı takdirde, söz konusu varlık (ing. underlying) için önceden belirlenmiş ödenecek alım ya da satım fiyatıdır. (genel kullanımda strike olarak geçer)
Opsiyon kârda: Opsiyonun, alıcısı açısından uygulanabilir değerde olması durumuna denir; yani opsiyon kârdadır.
Alım opsiyonunda: Kullanım fiyatı + prim < spot fiyatı
Satım opsiyonunda: Kullanım fiyatı > spot fiyatı + prim
Opsiyon zararda: Opsiyonun, alıcısı açısından uygulanabilir değerde olmaması durumuna denir ; yani opsiyon zarardadır.
alım opsiyonunda : Kullanım fiyatı + prim > spot fiyatı
satım opsiyonunda : Kullanım fiyatı< spot fiyatı + prim
Opsiyon ne kârda ne de zararda ise ;
Opsiyonun, alıcısı açısından ne uygulanabilir değerde olması ne de olmaması durumudur. Yani opsiyon ne kârdadır ne de zarardadır.
alım opsiyonunda; Kullanım fiyatı + prim = spot fiyatı
satım opsiyonunda ; Kullanım fiyatı = spot fiyatı + prim
Alım-Satım opsiyonu paritesi:
Alım ya da satım opsiyonlarından herhangi birinin bulunmadığı piyasalarda bulunan opsiyon, opsiyonun altında yatan varlık ve borçlanma kullanılarak bulunmayan opsiyona eşdeğer bir opsiyon elde edilebilir. Buna “Alım-Satım opsiyon paritesi” (Put-Call parity) adı verilmektedir. Aşağıdaki denklem ile açılanacak olursa :
P+S=C+B(x)
Buradaki denklemde P satım (Put) opsiyonu değeri, S opsiyonun altında yatan varlık (örneğin hisse senedi), C alım (Call) opsiyonu değeri ve B(x) opsiyonun vadesi geldiğinde alım-satım için uygulanacak olan ve önceden üzerinde anlaşılmış olan uygulama fiyatının (Exercise Price) bugünkü değeridir (Present Value). Bu eşitliğin geçerli olabilmesi arbitraj fırsatlarının tüketilmiş olması ya da işlem maliyetlerinin arbitraj getirisinden yüksek olması durumunu gerektirir.
Örneğin, Alım opsiyonunun bulunmayıp Satım opsiyonunun bulunduğu bir piyasada yukarıdaki parite denkleminden yararlanarak getirisi Alım opsiyonuna denk bir portföy oluşturulabilir:
C=P+S-B(x)
Satım opsiyonu ve opsiyon altında yatan varlık satın alınıp uygulama fiyatının bugünkü değeri kadar borç verilirse portföyün getirisi Alım opsiyonunun getirisine denk olacaktır.
Opsiyon fiyatını etkileyen etmenler
Spot piyasa fiyatı , Kullanım fiyatı , Vadeye kalan süre , Hisse senedinin volatilitesi (değişkenliği) , Risksiz faiz oranı , Temettü
Opsiyon İşlemine bir örnek : Bir çiftçi tarlasındaki mahsülünü hasat zamanında (diyelim ki 4 ay sonra) kilosunu minimum 3 ytl den satmak istiyorsa bugün belirli bir prim ödeme karşılığında 4 ay sonra ürününü 3 ytl den satım opsiyonu satın alır. 4 ay sonra piyasada o ürün 3 ytl den daha düşük bir fiyat seviyesinde ise ürününü 3 ytl den satma hakkına sahip olur. Ancak eğer piyasada fiyat düzeyi 3 ytl den daha yüksek ise ürününü daha yüksek olan piyasa fiyatından piyasaya satar ve bu tercihi (opsiyonu) için primin maliyetine katlanır.
Amaç: 3 ytl nin altına ürününü satmamayı garanti altına almak.
Bedel: Prim maliyeti
